Osmanlı Mirası Araştırmaları Dergisi (OMAD) ISSN: (Online) 2148-5704 (Print)

Yıl:2018 Cilt: 5  Sayı: 13  Alan: Tarih

Zülfiye KOÇAK
TAPU TAHRİR DEFTERLERİNE GÖRE XVI. YÜZYILDA VARTO NAHİYESİ, ss. 219-253
 
Günümüzde Muş iline bağlı bir ilçe olan Varto’nun Osmanlı hâkimiyetine geçişi I. Selim’in, Şah İsmail ile yaptığı ve Osmanlı ordusunun başarısıyla sonuçlanan Çaldıran Savaşı sonrasına denk gelmektedir. Varto’nun nahiye statüsünü kazanması ise 1539 yılından sonra Hınıs’ın sancak konumunda Erzurum beylerbeyliğine bağlanmasıyla gerçekleşmiştir. Bu tarihten sonra belirli zaman aralıklarıyla Varto’nun da dâhil olduğu bölgenin tahriri yapılarak defter hâline getirilmiştir. Anlaşıldığı kadarıyla Varto ile ilgili tutulmuş kayıtlar 1538 tarihine kadar gitmektedir. Ancak bu kayıtları içeren defterler nahiyenin genel durumu hakkında yeterli bilgi vermemektedir. Bu nedenle 1556 yılına kadar nahiyenin sosyal ve ekonomik yapısı hakkında detaylı verilere ulaşmak mümkün olmamıştır. Tespitlerimize göre Varto ile ilgili kayıtlar 1556 yılından itibaren düzenli ve sistematik bilgiler içermektedir. Söz konusu tarihten itibaren tutulan kayıtlardan 1556-1568 yılları arasında Varto’nun 93-95 köyü ve 51-54 mezrası olduğu anlaşılmıştır. Bunun yanında 1556 yılında nahiyede tahminen 3.902, 1568 yılında ise 6.394 kişinin yaşadığı tespit edilmiştir. Bu çalışmada XVI. yüzyılda yapılmış tahrir kayıtları incelenmiş ve Varto nahiyesinin o yüzyıldaki nüfus, yerleşme ve ekonomik yapısı üzerinde bazı tespitler yapılmıştır. Yüzyılın başlarında bölgedeki Safevî tehlikesi, Varto’nun sosyal ve ekonomik durumunu etkilemişse de bu etki yüzyılın sonuna doğru oldukça azalmış, sağlanan huzur ve barış ortamı hem nüfusunun hem de tarımsal faaliyetlerin artışına neden olmuştur.

Anahtar Kelimeler: Varto, Hınıs, Tapu Tahrir, Nahiye, Nüfus

DOI Number: 10.17822/omad.2018.119

DISTRICT OF VARTO DURING THE 16TH CENTURY ACCORDING TO LAND REGISTRY BOOKS, pp. 219-253
 
The district of Varto that is now part of the city of Muş became part of the Ottoman Empire after the Battle of Çaldıran between I. Selim and Şah Ismail which was won by the Ottoman army. Varto became a district after Hınıs became part of the Erzurum province after 1539. Afterwards, regional land registry records were kept at certain time intervals for the region including Varto and registry books were prepared. As far as we can understand, the records on Varto date back to 1538. However, the books that include these records do not give sufficient information on the general status of the district. Hence, it has not been possible to obtain detailed information on the social and economic structure of the district until 1556. According to our findings, records on Varto contain regular and systematic information starting from the year 1556. It has been understood from these records that Varto has 93-95 villages and 51-54 hamlets during the years of 1556-1568. In addition, it has also been determined that the population of the district was 3.902 in 1556 and 6.394 in 1568. In this study, detailed registry records during the 16th century were examined and various conclusions were drawn regarding the population, settlement and economical structure of the Varto District. The Safevî threat at the region during the beginning of the century had an impact on the social and economic status of Varto, however this impact declined towards the end of the century and the resulting peaceful environment caused an increase in the population as well as in agricultural activities.

Keywords: Varto, Hınıs, Land Registry, District, Population

DOI Number: 10.17822/omad.2018.119

Tam MetinDetay